Tính sinh miễn dịch của vắc-xin

Để tạo ra sự bảo vệ qua thông qua vắc xin là một thách thức phức tạp. Các loại vắc xin hiện có phần lớn được phát triển theo kinh nghiệm, với hiểu biết về cách chúng kích hoạt hệ thống miễn dịch rất ít. Hiệu quả bảo vệ ban đầu của chúng chủ yếu được tạo ra bởi sự cảm ứng các kháng thể với các kháng nguyên đặc hiệu. Bảo vệ lâu dài yêu cầu sự tồn tại của các kháng thể vắc xin trên mức bảo vệ ngưỡng hoặc duy trì các tế bào trí nhớ miễn dịch có khả năng kích hoạt lại nhanh chóng và hiệu quả khi tiếp xúc với vi sinh vật. Các yếu tố quyết định trí nhớ miễn dịch cũng như sự đóng góp bền bỉ kháng thể và trí nhớ miễn dịch để bảo vệ chống lại các bệnh cụ thể là những thông số thiết yếu của vắc xin hiệu quả dài hạn.

Nguồn: Andrew J. Pollard, Else M. Bijker. A guide to vaccinology: from basic principles to new developments. Nature Reviews Immunology. 2021;21:83–100.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ VẮC-XIN BẢO VỆ

Vắc xin bảo vệ bằng cách tạo ra tế bào hoặc phân tử có khả năng kiểm soát nhanh chóng các mầm bệnh đang tái tạo hoặc bất hoạt các thành phần độc hại của chúng. Vắc xin gây ra các đáp ứng miễn dịch là các kháng thể được sản xuất bởi các tế bào lympho B có khả năng liên kết với độc tố hoặc mầm bệnh.

Vắc xin ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch và làm trung gian cho việc bảo vệ hiệu quả.

Vắc-xin Polysaccharides như vắc-xin ngừa não mô cầu nhóm B & C (VA-MENGOC-BC), vắc-xin ngừa thương hàn, tả,…kích thích phản ứng của tế bào B độc lập với tế bào T.

Sự liên hợp của vi khuẩn Polysaccharides với chất mang protein như vắc-xin ngừa não mô cầu nhóm A, C, Y, W135 (Nimenrix, MenQuadfi) hoặc Phế cầu 10 chủng (Synflorix) tạo ra các kháng nguyên được trình bày cho hệ thống miễn dịch đó là tuyển chọn kháng nguyên đặc hiệu cho tế bào CD4 trong đáp ứng tạo kháng thể phụ thuộc lympho T.

Kháng nguyên phụ thuộc lympho T cũng được tạo ra bởi vắc xin giải độc tố như uốn ván (uốn ván hấp phụ-TT-VAT), bạch hầu-uốn ván (Td), virus bất hoạt hoặc sống giảm độc lực như vắc-xin ngừa thủy đậu (Barycela, Varivax, Varilrix), sởi (Mvvac), Sởi-Quai bị-Rubella (Measles-Mumps-Rubella, MMR II, Priorix) sẽ tạo ra các kháng thể ái lực cao hơn và trí nhớ miễn dịch lâu bền hơn.

Ngoài ra, vắc xin sống giảm độc lực thường kích hoạt tế bào T gây độc tế bào (CD8).

Việc sử dụng vắc xin vectơ sống như vắc-xin ngừa viêm não Nhật Bản (Imojev) tạo ra đáp ứng của tế bào T CD8 mạnh mẽ. Hầu hết các loại vắc xin hiện tại làm trung gian hiệu quả bảo vệ thông qua việc cảm ứng các kháng thể, trong khi tế bào T CD4 do vắc-xin tạo ra góp phần kích hoạt đại thực bào kiểm soát như vắc-xin ngừa vi trùng lao (BCG) và ngăn chặn sự kích hoạt lại như vắc-xin ngừa thủy đậu/zona.

Các đáp ứng miễn dịch đặc hiệu bằng tiêm chủng không đảm bảo rằng các kháng thể, tế bào hoặc cytokine đại diện cho các chất thay thế về hiệu quả của vắc-xin là đảm bảo hoàn toàn. Điều này phải được chứng minh rằng sự bảo vệ qua trung gian vắc-xin phụ thuộc vào người được tiêm chủng, vào sự hiện diện của một dấu hiệu nhất định như hiệu giá kháng thể hoặc một số các tế bào đặc hiệu kháng nguyên trên một ngưỡng nhất định. Do đó cần phải được kiểm tra hiệu quả sau khi hoàn thành tiêm chủng đối với một số loại vắc-xin.

Trên đây là cách giải thích đơn giản, ngắn gọn về tính sinh miễn dịch của vắc-xin.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Walter A. Orenstein, Paul A. Offit, Kathryn M. Edwards, Stanley A. Plotkin. Plotkin’s Vaccines. Elsevier. 2022.
2. Andrew J. Pollard, Else M. Bijker. A guide to vaccinology: from basic principles to new developments. Nature Reviews Immunology. 2021;21:83–100.

ThS. Đỗ Thị Ánh Hoa

ThS. Đỗ Thị Ngọc Anh